Tuesday , 29 July 2014
AKTUELNO
Trenutno gledate: Home stranica / Istorija grada
Istorija grada

Istorija grada

Prva saznanja o Gradaccu nalazimo u turskim defterima iz 1533. i 1548. godine. U prvom se defteru Gradacac pominje kao Gracac sa svojom nahijom, a u drugom kao nahija Nenaviste. Po misljenju historicara, osnovicu kamenog zida na gradini udarili su jos stari Rimljani, a poslije osvajanja Turske i pada Bosne 1463. godine Gradacac se razvija po ustrojstvu turske organizacije. Po ovoj organizaciji, Gradacac vec oko 1710. godine postaje sjedistem Gradacacke kapetanije.

Fermanom sultana, kapetani se biraju iz ugledne porodice Gradascevica, tako da se ova titula prenosi sa koljena na koljeno. Poznati su kapetani Gradacca: Ahmed kapetan, Mehmed kapetan I, Mehmed kapetan II, Osman kapetan, Murat kapetan i posljednji kapetan Gradacca Husein-beg Gradascevic, u narodu poznat pod nazivom “Zmaj od Bosne”.

Kula Husejn Kapetana Gradaščevića

Kula Husejn Kapetana Gradaščevića

Kapetan je imao svu administrativnu, sudsku i vojnu vlast u svojoj kapetaniji. Gradacacka kapetanija se prostirala sve do Doboja i bila su obuhvacena sela Vranjak i Koprivna, zatim dio Bosanskog Samca i Orasja sa Brckim, a na jugu sve do Tuzle gdje su bili obuhvaceni i Srebrenik, Gracanica i Sokol.

Kada je Karlovackim mirom 1699. godine uspostavljena granica izmedu Austrije i Turske, rijeka Sava je postala granica, a Gradacac dobiva strateski znacaj i postaje znacajno vojno uporiste. Kapetani podizu tvrdavu u kojoj je smjestena vojska (askeri), a zadnju dogradnju tvrdave u sadasnjem zdanju dovrsava posljednji kapetan Gradacca, Husein-beg Gradascevic. 0 tome govori i narodna pjesma:Sa Gradačca bijele kule.

U Gradaccu postoje, izmedu ostalih, cetiri historijsko-kulturna spomenika, koja su se do danas sacuvala. Ovi kulturno-historijski spomenici su pod zastitom drzave. Gradacac ima cetiri dzamije i jednu sahat-kulu. Dzamija Husejnija je sagradena 1826. godine, sahat-kula 1824. godine, kuca Gradascevica 1786. godine, a posljednja dogradnja i adaptacija ove kuce vrsena je 1868. godine, kada je uklesan i tarih.

U Gradaccu je 1839. godine sagradena zasebna zgrada za bit koja i danas postoji, a u to vrijeme je bila poznata u citavoj BiH, jer je jedna od tri biblioteke koje su tada postojale.

U Gradaccu postoji katolicka crkva izgradena 1889. godine, kao i pravoslavna crkva izgradena 1887. godine.

Pojedinci iz porodice Gradascevic ostavili su velike vakufe, tako je bio poznatvakuf. Osman-kapetana, Murat-kapetana, Husein-kapetana i Osman-pase. Takode je bio poznatvakuf hadzi-Becir bega Gradascevica.
Gradascevici su ostavljali vakufe ne samo u Gradaccu, nego i u obliznjim mjestima, kao sto su Modrica i Gracanica, tako da mozemo red da su oni dali kultumo-historijsko obiljezje Gradaccu i osfalim mjestima. Husein-kapetan Gradascevic je licnost znacajna ne samo za Gradacac, nego i za cjelokupnu historiju Bosne. Poslije ubistva Murat-kapetana 1821. godine po naredenju Dzelaludin-pase u Travniku, kapetaniju nasljeduje Husein-kapetan Gradascevic. Znacajan je po tome sto je 1831. godine digao pokret protiv sultana Mahmuda II, trazeci autonomiju za BiH po uzoru na tadasnju Srbiju i Milosa Obrenovica.

Husein-kapetan Gradascevic osjecao se pravim Bosnjakom-muslimanom i u svoj pokret ukljucuje tadasnje Bosnjake – pra-voslavce i katolike, te ih izjednacuje sa svim pravima koja su imali muslimani.

Gradačac

Gradačac

Do njegove vladavine katolici i pravoslovci nisu sluzili vojsku, a niti su placali odredeni danak turskoj imperiji, a dolaskom na vlast Husein-kapetana, izjednacuje ih sa muslimanima i okuplja ih u zajednicku vojsku i podanike. Znacajan je njegov proglas koji je upucen sultanu da Bosnom vladaju Bosnjaci, koji ce birati vezira izmedu sebe, zatim da sva upravna, vojna i sudska vlast bude rasporedena medu Bosnjake, da Bosnjaci ostanu u Bosni cuvati svoju zemlju, a ne da idu gdje ih sultan rasporedi kako je bilo prije, a za uzvrat da ce sultanu placati odredeni godisnji danak, kao sto je to cinio Milos Obrenovic u Srbiji, a koji je bio poslusni turski vazal. Kako se sultan oglusio na zahtjeve Bosnjaka, 1831. godine Husein-kapetan je podigao ustanak protiv Turaka.

Husein-kapetan Gradascevic (1802-1834. godine) je pocetkom 1831. godine osvojio vezirski grad Travnik, protjerao vezira, a skupstina Bosnjaka ga je odabrala za vodu pokreta i proglasila ga vezirom. U julu iste godine pobijedio je carsku vojsku kod Lipljana (Kosovo) i osvojio Prizren i Pec.

Katolička crkva

Katolička crkva

Poslije obecanja sultana da ce udovoljiti zahtjevu Bosnjaka, vratio se u Travnik ocekujuci ferman. Buduci da ferman nije stigao, Gradascevic je ponovo udario na carsku vojsku, ali je izgubio bitku na Sarajevskom polju i Palama 1832. godine. Nakon povratka u Gradacac presao je u Osijek , u Austriju, gdje je bio interniran.

Stari grad

Stari grad

Na intervenciju Meternicha je pomilovan, s tim da se ne moze vratiti u Bosnu. Gradascevic se odlucio za odlazak u Carigrad gdje je zatocen i gdje je tugujuci za svojom Bosnom, 1834. godine umro, vjerovatno otrovan.
Smrcu ovog znacajnog Bosnjaka propao je i projekat za autonomiju BiH.
Historija Gradacca je bila dobra grada mnogim historicarima, knjizevnicima i dramskim stvaraocima koji su njome inspirisani ostvarili velika djela poznata sirom Bosne i svijeta: Kresevljakovic, Kaludercic, Dedijer, Imamovic, i jedno od novijih izdanja profesora Ahmeta Alicic’a – “Autonomni pokretza BiH 1831. godine” pod vodstvom Husein-kapetana Gradascevica. Njime se baye i knjizevnici: Ahmed Muradbegovic, Nijaz Alispahic, Nedzad Ibrisimovic, Sahinovic, Pavletic, Eugen Tomic i mnogi drugi.

Slavnu historiju Gradacca su i ne tako davno ispisivali heroji junacke odbrane grada. U agresorskom ratu iz perioda 1992 -1995. godine jedan od najznacajnijih ratnih trofeja je oklopni voz, kojeg su borci Armije BiH zaustavili i zarobili od cetnika, a time sprijecili i osvajanje Gradacca.

KOMPLEKS STAROG GRADA

Kula Husein Kapetana Gradascevica.Posebno je zanimljiv kompleks starogradske Ijepotice.Njen centralni objekat unutar siroko razvedenih bedema ovog fortifikaci-jskog sistema, osiguran kapi-kulama, visok je osamnaest metara. Ovo zdanje opasano je visokim zidinama i u njega se ulazi kroz tri karaule. Ovdje posebnu paznju treba skrenuti na jedan detalj, koji nije do sada pominjan u zvanicnim dokumentima, a to je sistem tunela ispod skoro djeiog kompleksa unutar zidina. Ovo je veoma funkcionalan prostor za visestruku namjenu, a posebno je pogodan za pozoriste i muzicke predstave, umjetnicke galerije, ugostiteljsko-turisticke namjene i mnoge druge sadrzaje. Vezano za ovo postoji i legenda da je jedan od tunela povezan sa Husejnijom dzamijom. Postoji pouzdan izvor da je unutar starog grada bila i dzamija sagradena oko 1711. godina, a trag o njoj vodi sve do 1804. godine.

Džamija Husejnija

Džamija Husejnija

U okviru starog grada interesantne su i podzemne prostorije na juznom dijelu kompleksa koje su vjerovatno sluzile kao spremiste za oruzje i municiju.Za buduce generacije isticemo podzemno spremiste za vodu u koje je moglo stati vise desetina hektolitara tekucine. Trenutno je to spremiste iz nepoznatih razloga pokriveno, a nalazi se na desnom uglu ulaska na cardak.Kompleks starog grada su Turci zadnji put poceli preuredivati 1765., a dovrsili 1821. godine.

OSTALI OBJEKTI U KOMPLEKSU STAROG GRADA

Sahat kula.Najmladu sahat-kulu u BiH, sagradio je Husein-kapetan Gradascevic 1824. godine. Sahat na njoj je radio sve do 1942. godine, a kratko poslije, 1945. godine, sahat je bio popravljen a onda se trajno pokvario.

Sahat kula

Sahat kula

Sahat-kula je uslijed slijeganja terena ukosena, ali je sanacija uradena. Visoka je dvadeset dva metra, a iznad ulaza u nju je uklesan u kamenu tarih sa osnovnim podacima.
U kompleksu starog grada nalazi se i nekoliko objekata gradjenih u novije doba. Tu dominira zgrada u kojoj je nekada bio sud i zatvor, zatim gradanska skola i drzavna realna gimnazija, izgradena u vrijeme Austr- Ugarske vladavine na ovim prostorima.

Uloz i izlaz u stari grad ide kroz tri kapi kule.Na uklesanom tarihu glavne kapi-kule uocljiv je konjanik. To je specifikum, jer je poznato da u islamskoj umjetnosti nema ljudskih likova.

OSTALE ZNAMENITOSTI GRADAČCA

Gradacac je jos u tursko doba imao dva vodovoda, a o tome svjedoce i arheoloski ostaci koji se nalaze u zavicajnoj muzejskoj zbirci. Jedan vodovod je isao od vrela Starcevac, a drugi od izvora Hazna, po kojem je kasnije dobilo ime malo jezero, smjesteno skoro u samom centru grada.

Cesmu kod Husejnije dzamije u koju je voda dolazila sa Starcevca, sagradio je Fadil-pasa Serifovic 1839. godine. Iste te godine Fadil-pasa je sagradio i biblioteku u haremu Husejnije dzamije. Prema godini izgradnje, dolazimo do saznanja da je to druga po starosti biblioteka u BiH. Ova je biblioteka radila sve do 1893. godine, kada je zatvorena, jer se o njoj nije vise imao ko brinuti. 0 sudbini i broju knjiga iz te biblioteke nema pisanih tragova, a zgrada sada sluzi za vjerske potrebe.

U Gradaccu je 1882. godine na izvoristu vrlo kvalitetne termalne vode
sagraden prvi banjski objekat. Ova termalna voda ima temperaturu od 29,3 C. Njene indikacije su: hronicne reumaticne bolesti, bolesti reumatizma,mialgije i neuralgije te hronicnih zenskih bolesti. Sam lokalitet nove banje se nalazi izmedu dva jezera, sto sa nogometnim stadionom, sportskom dvoranom, otvorenim igralistem za male sportove i konfiguracijom terena pruza idealne uvjete za razvoj turizma, a posebno za pripreme sportasa.Jezera pored turisticke ponude pruzaju dobre mogucnosti za ribolov i druge sportske aktivnosti na vodi.

Banja Ilidža

Banja Ilidža

Iz prethodnog sadrzaja je lako je zakljuciti da Gradacac rapsolaze bogatim prirodno-turistickim i kuiturnim potencijalima. Proizvodnja zdrave hrane i prerada voca i povrca ima sve pretpostavke za jedan snazan razvoj. Sirovine i kapaciteti su na dohvat ruke.Turizam bi realno morao biti u Gradaccu vodeca privredna djelatnost, jer pored postojecih objekata kulturno-historijskog nasljedja, banj-skog ljecilista, dobro lociranih jezera, sportske dvorane, nogometnog stadiona i stadiona za male sportove na otvorenom, izgradnjom pokrivenog bazena na lokalitetu banje, obezbijedit ce se takvi uvjeti za turizam sa kojima u blizoj i daljoj okolini nitko ne raspolaze. To ce i nadalje podstaci i razvoj mnogih pratecih djelatnosti, a Gradacac time potvrduje svoju sasvim specificnu razvojnu kulturu, koja ga uistinu cini jedinstvenim biserom na ovim prostorima.

Scroll To Top